Gánh săn

Trích hồi ký của ba tôi. Con mang trong Tết những năm đó là từ những chuyến săn như thế này.

“Gánh săn”: 1 xạ thủ, 1 rọi đèn, 1 lái xe và 1–2 “điếu đóm” rời thị xã Buôn Mê Thuột đi về hướng Đắc Min rồi rẽ vào đường T15 (đường biên giới) qua các đồn biên phòng số 7, số 6, số 5. Xẩm xẩm tối, chiếc xe đi săn dừng lại nấu cơm và chuẩn bị lên dàn, lên đèn. Xe thường là xe Jeep và sau này là xe Uát. Một bộ khung dàn bằng tre hoặc bằng sắt đã chuẩn bị sẵn cùng với các dây buộc bằng cao su săm ô tô. Hai cây đèn rọi được chế từ đèn pha ô tô, có tay cầm, nối với bình ắc quy ô tô.

Sau khi cơm nước xong, trời xẩm tối, xe bắt đầu chuyến săn. Hai người cầm đèn rọi, trong đó có một người rọi chính, soi hai bên đường để phát hiện thú qua các đốm mắt. Khi phát hiện, người rọi chính làm động tác “chấm” đèn ra hiệu cho tài xế giảm tốc độ và đi theo hướng dẫn của mình. Không ai nói câu nào, chỉ ra hiệu cho nhau, với tài xế thì tiến lên, lùi lại, rẽ trái, rẽ phải… đều theo tín hiệu đèn. Xạ thủ cầm lấy súng gài trên mui xe. Khi thấy đã đến tầm bắn, khoảng 100 mét, xe dừng lại và xạ thủ lấy đường ngắm theo ánh đèn rọi và nổ súng. Thường là ngay phát đầu tiên, con thú đã “sụp”, tức là trúng đạn gục xuống. Sau đó nếu thấy nó nằm yên thì xe tiến vào gần, quan sát thấy thú đã chết thì bắt đầu 2 vị “điếu đóm” nhảy xuống, mang theo dao búa để mổ thịt. Khi không trúng chỗ hiểm, con thú tiếp tục chạy và lúc đó phải bắn mục tiêu di động vài phát nữa, cũng có lúc 5–6 phát nữa.

Độ mười phút, việc xẻ thịt đã xong, con thú đã xẻ thành 4 mảnh (2 đùi, 2 vai) và cái đầu, bỏ lên thùng xe. Nếu hạ con thú gần đường xe đang chạy, vào lúc mới tối thì cứ để ở đường về đó, xe cứ tiếp tục chuyến đi săn để kiếm thêm vài ba con khác nữa.

Khi chạy trên đường “cái”, như đường T15, mà chưa gặp thú thì xe sẽ rẽ vào các đường piste mà cánh thợ săn đã chuẩn bị sẵn, hoặc là đường xe kéo gỗ trong rừng, hoặc là đường do cánh thợ săn tự phát đường đến một tụ điểm có thú, như một hồ nước trong mùa khô. Chạy vào đường piste thì vất vả hơn vì đường gập ghềnh, nhiều ổ mối, cây cối ngổn ngang đường, còn chạy trên đường cái mà rọi thú thì quá ung dung nhàn nhã, không đổ giọt mồ hôi nào.

Cũng khó nói là tỉ lệ trúng thịt là bao nhiêu, vì cũng có thời kỳ mấy đêm liền thức trắng mắt chẳng gặp, có đêm gặp cả bầy bò, mình bắn không xuể. Loại nghiệp dư như tôi mà cũng thường là đem về một nai lớn và vài ba con thú nhỏ: mang, nhím, chồn.