Cửa Khe

Cách cửa Đại Hội An sáu cây số về phía Nam, Cửa Khe nằm ở chỗ nước ngọt va vào nước mặn. Một nhánh lạc của sông Thu Bồn từ vùng cao Quảng Nam chảy xuống, gặp biển, tạo thành một cái cửa hẹp nuôi cả dải bờ. Lạch mang dinh dưỡng; cá tụ về nơi nước đổi vị. Lạch cũng mang nước ngọt. Ở đây, một cái giếng đào đàng hoàng, sâu, gần bãi biển, vẫn có nước ngọt, không lợ. Người ta tắm biển xong, lên bờ, dội lại bằng nước hút lên tại chỗ.

Con lạch còn là nguồn củi! Sau bão hay mưa lớn ở phía trong, nước giật từ thượng nguồn về: bờ sạt, gốc bật, cành tre rơi, rễ cây đứt. Những khúc gỗ đó trôi theo dòng xuống cửa lạch. Tới đoạn nước yếu, hoặc đúng chỗ miệng lạch gặp thủy triều, chúng bị tấp lên bãi cát. Người ta đi xuống nhặt củi khô trên bãi cát về chụm.

Làng Cửa Khe có nghề nước mắm. Nước mắm Cửa Khe không “tinh”—nếu “tinh” là chữ có thể được dùng cho nước mắm—như nước mắm Phú Quốc. Ở đây người ta ủ trong những chum nhỏ, mà chum nhỏ thì phải đảo trộn cách ngày. Thành ra nước mắm thô hơn, gấp hơn, thật hơn.

Rồi resort tới—bên trái bên phải, theo đúng nghĩa đen. Một bên là Hoiana Resort & Golf—hay phải nói là “Golfs”, vì giờ sắp có tới hai sân. Nó dựng trên một bãi biển mênh mông, gần tới mức người Cửa Khe có thể đi bộ dọc bãi cát mà qua. Họ ghé vô mấy cửa hàng, nhìn bảng giá. Cửa hàng đẹp và vắng. Hồ bơi thì khổng lồ. Ngoài ra, chẳng có gì thú vị.

Bên kia là VinWonders Nam Hội An: công viên giải trí cộng golf (lại golf), cộng cửa hàng, cộng mấy căn villa giá triệu đô. Lúc xây thì có việc làm. Xây xong thì không còn mấy.

Resort đem người lạ tới làng. Mấy anh Tây (Pháp) mở xưởng chưng cất rum, tận dụng mía quanh vùng. Một ông người Anh sống ở đây với vợ, xây nhà sát biển—không phô trương, chỉ có một cái thư viện đẹp và một cái lò nướng pizza. Vài người khác xây villa nhỏ cho thuê nghỉ dưỡng. Giá đất tăng lên, và tự nhiên đất biến thành lương hưu.