Mua ngọc ở Chanthaburi
Một bộ đồ nghề buôn đá quý, một sàn giao dịch ở thủ đô đá quý của Thái, và một cặp ngọc lục bảo mua bán giữa hai người không bao giờ gặp nhau.
Sau một đợt vợ tôi ở Việt Nam dài ngày để tránh lạnh và cải thiện sức khoẻ, tôi và vợ tôi đổi cho nhau: vợ tôi trông con, còn tôi đi đổi gió ở Thái Lan, kết hợp mua đá quý cho vợ. Gia đình vợ không an tâm lắm, cử thằng em rể đi theo.
Tôi qua Thái trước một ngày, xuống thẳng Chanthaburi, thủ đô đá quý của Thái, tự tung tự tác. Sau khi đã mua một bộ đồ nghề buôn đá quý: kính lúp, kính phân cực, cân tiểu ly, nhíp để gắp, tôi gia nhập sàn giao dịch.
Sàn giao dịch là một căn phòng tầng trệt, trần cao với hai ba cái quạt trần, cửa kéo mở ra hai mặt đường. Trong sàn có để một số bàn ghế để người mua người bán có thể ngồi xem xét hàng và thoả thuận giá cả. Người mua, nếu muốn tìm một loại ngọc đặc thù nào đó, có thể viết lên tấm bảng: tôi cần tìm hồng ngọc, cỡ 1cm, đã nấu.1 Những người bán đi dạo quanh, nếu có hàng, sẽ đưa cho khách xem. Nếu khách rảnh, họ cũng có thể giới thiệu thêm các loại khác: ngọc lam vụn, ngọc hồng lựu, saphia trắng, tanzanite, v.v.
Sàn giao dịch có một anh bảo kê không chính thức. Anh ngồi ở đó, quan sát các giao dịch với thái độ của một người bảo vệ. Trong các buổi tôi ghé sàn, không có gì xảy ra, nhưng tôi chắc rằng khi có việc, một con dao (hay khẩu súng) sẽ xuất hiện trong tay anh một cách nhanh chóng. Anh nói tiếng Anh tốt, và sau một vài câu chào hỏi, anh nhanh chóng đánh giá tôi: tay này vô hại, khờ khạo về đá, ít tiền, nói chung là sẽ không gây vấn đề cho sàn.
Tôi chọn một cái bàn, ngồi và nói với một anh trung gian: “Tôi muốn mua một ít ngọc lam, loại 0,5ct đổ lên, ít vết, màu xanh thẫm, nhưng tôi cũng không ngại xem thêm các loại đá khác.”
Thế là bắt đầu. Những người trung gian xuất hiện, một số có ngọc lam, một số có các loại ngọc khác. Ai mời thì tôi cũng nhận, rồi đổ bịch ngọc ra bàn, rồi dùng kính lúp săm soi, rồi dùng kính phân cực để xem, cân tiểu ly để kiểm tra, cò kè trả giá. Có biết gì đâu, nhưng nhập gia tuỳ tục vậy. Thế mà cũng tiêu 20 USD cho viên hồng ngọc này, 30 USD cho bịch thạch anh tím kia. Họ cũng biết tôi là tay mơ, cho nên thỉnh thoảng cũng giảng giải khi tôi cứ nhặt lên đặt xuống: “Ngọc này bán theo bịch, ông lựa viên to đẹp thì giá phải khác.”
Một giao dịch kinh điển
Tại sàn, tôi chứng kiến một giao dịch mua bán kinh điển. Người mua là trung gian người Pakistan, có lẽ đi mua ngọc lục bảo theo đơn đặt hàng của đại gia Trung Đông. Người bán không xuất hiện, chỉ nói chuyện với trung gian của mình qua điện thoại. Giao dịch vật lý diễn ra giữa đại diện của hai bên, nhưng giao dịch tâm lý diễn ra giữa hai người không gặp nhau bao giờ.
Anh người Pakistan đã nhắm cặp ngọc lục bảo từ sáng thứ sáu, hỏi giá, đặt giá của mình, rồi tiếp tục xem các loại đá khác, như chưa hề quan tâm. Tới chiều, anh giả vờ vô tình gọi người trung gian đang cầm cặp ngọc: “Cho tôi xem lại tí.” Sau đó, anh nâng giá mình đang trả lên. Trung gian của người bán gọi cho chủ, lắc đầu. Phiên chợ thứ sáu kết thúc.
Sáng thứ bảy, câu chuyện lặp lại như thế vài lần: người mua hỏi xem lại đá, săm soi kỹ lưỡng, nâng giá lên một chút. Trung gian của người bán, sau khi xác nhận với chủ, lắc đầu. Cho tới phút cuối. Trước giờ sàn đóng cửa, người mua ra giá cuối cùng, người trung gian bán gọi điện, xác nhận, giao dịch thành công.
Giao dịch đó chắc cỡ 3.000 USD, trung gian của người mua có lẽ sẽ nhận được phần của mình cỡ 1.000 USD. Trung gian của người bán có lẽ sẽ nhận được ít hơn, 100 USD?2
Tôi biết giao dịch ở sàn bảo hiểm London cũng tương tự (diễn ra giữa trung gian của hai bên), nhưng không kéo dài như thế. Có lẽ đây là một nghi thức của sàn này. Người mua thật và người bán thật cũng biết giá cuối cùng sẽ là giá cuối ngày giao dịch, khi cả hai bên đều không còn đường lùi.
Người mua Pakistan sau giao dịch trông có vẻ nhẹ nhõm và một chút vui vẻ, như vừa hoàn thành một nhiệm vụ quan trọng. Còn người bán thật, họ hoàn toàn vô hình. Có lẽ sự vắng mặt này không phải ngẫu nhiên. Người bán tránh mặt người mua có lẽ để tránh bị động trước chiến tranh tâm lý, và ra quyết định hợp lý nhất.
Sàn giao dịch đóng cửa như mọi lần. Những giao dịch thế này có lẽ tuần nào cũng có. Tôi cảm thấy tự tin hơn: nếu cần, tôi cũng sẽ mua ngọc như thế.
Kết quả của chuyến đi là tôi với một mớ đá quý: ngọc lam, ngọc bích, ruby mắt mèo, tanzanite, topaz, đủ thứ. Cậu em rể làm một cái nhẫn hình rồng nạm sáu mươi viên ngọc lam. Tôi nói không biết về Sài Gòn có bị hải quan tịch thu không.
Footnotes
Nothing further on file.